Kapaklı, yarı kapaklı ve silikon cephe: fark camı neyin tuttuğunda

Üç sistemin taşıyıcısı aynıdır: döşemelere ankrajlanan alüminyum dikmeler ve bunlara bağlanan yataylar. Fark, camın bu ızgaraya bağlandığı son birkaç santimetrededir ve bu birkaç santimetre cephenin otuz yılını belirler.

Spider (noktasal tutuculu) sistem bu üçlünün dışında kalır; cam çerçevesiz, köşelerinden delinerek taşınır. Hangi binada hangi sistemin seçileceğini ise giydirme cephe çeşitleri yazısında rüzgâr yükü, yangın ve deprem detaylarıyla birlikte anlattık.

Bir cephenin ömründe cam değişimi istisna değildir: montaj sırasındaki kenar hasarı, gölge ile güneş arasında oluşan ısıl gerilme ya da bir darbe. Temperli camda bunlara nadir de olsa kendiliğinden kırılma eklenir; camın içindeki nikel sülfür kalıntısı zamanla genleşip camı patlatır. Bu riski azaltan heat soak (ısıl bekletme) testi, EN 14179-1'e göre, temperli camın siparişinde ayrıca istenmelidir.

Kapaklı cephede kırılan cam dışarıdan değiştirilir: kapak çıkarılır, baskı profilinin vidaları sökülür, yeni cam oturtulup aynı profille sıkıştırılır. İş, cepheye erişim (platform ya da sepetli vinç) sağlandığı gün biter.

Silikon cephede ilk yapıştırma atölyede, kontrollü koşullarda yapılır. Kırılan cam iki yoldan değişir: kasasıyla birlikte sökülüp yenisi atölyede yapıştırılarak ya da sistem üreticisi izin veriyorsa sahada, silikon üreticisinin onayı ve projeye özel yapışma testiyle, tek bileşenli yapısal silikonla. İkinci yolda cam, silikon tam kürlenene kadar her kenarından geçici tutucularla tutulur; bir silikon üreticisi tam kür için sıcaklığa, neme ve derz ölçüsüne göre tipik olarak 7–21 gün, koşullara göre daha uzun bir süre veriyor. Yansıtıcı ya da renkli camlarda bir şey daha var: farklı üretim partisinden gelen cam, yanındakilerden ayrı bir ton gösterebilir.

Çift camın (ısıcam) iki camı kenarda bir ara çıta ve iki sıra sızdırmazlık malzemesiyle birbirine bağlanır. Kapaklı cephede bu kenar baskı profilinin ve contaların arkasında kalır; güneş görmez, yük taşımaz. Silikon cephede durum tersidir: kasaya yalnız iç cam yapıştırılır, dış camın rüzgâr emmesi ısıcamın kenar sızdırmazlığı üzerinden iç cama geçer; camın ağırlığını ise sistemin tipine göre alttaki mekanik destek taşır. Kenar hem yük taşır hem de derzden güneş görür.

Bu yüzden silikon cephede ısıcamın ikinci sıra sızdırmazlığı da UV'ye dayanıklı silikon olmalıdır. Sıradan ısıcamlarda kullanılan polisülfit ya da poliüretan kenar güneşte zamanla bozulur. Sipariş formunda camın yapısal silikon cephe için üretileceği açıkça yazılmalı; yapısal silikonun ısıcam kenarıyla, contalarla ve ara takozlarla uyumu da silikon üreticisinin uyumluluk testiyle doğrulanmalıdır. Türkiye'de yapısal sızdırmaz cam sistemlerinin cam ve montaj kuralları TS EN 13022-1 ve -2'dedir.

Avrupa'da yapısal silikon cephe kitleri CE işaretiyle piyasaya çıkarken bir Avrupa Teknik Değerlendirmesine (ETA) dayanır ve tipe ayrılır. Tip I'de camın ağırlığını alttan mekanik bir destek taşır, rüzgâr emmesini silikon karşılar ve yapışma koparsa camı tutacak emniyet tutucuları vardır. Tip II'de ağırlık yine mekanik taşınır ama emniyet tutucusu yoktur. Tip III ve IV'te ise camın ağırlığı da silikona bırakılır. Almanya yalnız ağırlığı mekanik taşınan sistemlere izin veriyor; bir Alman teknik yayınına göre 8 metrenin üstünde emniyet tutucusu isteyen eski kural ise 2020'de kaldırıldı.

Şartnamede "silikon cephe" yazmak bu yüzden eksik kalır; sistemin tipi, yani camın ağırlığının mekanik taşınıp taşınmadığı ve emniyet tutucusu olup olmadığı ayrıca yazılmalıdır. Yüksek binada, kalabalık bir cadde ya da giriş üstündeki silikon cephede Tip I istemek, yapışmanın yanına ikinci bir güvence koyar. Sisteme göre bu tutucular derzin içinde gizli kalır ya da dıştan küçük tablalar olarak görünür; görünüş numunede kontrol edilmelidir.

Kapaklı cephede baskı profili ve kapak dış havadadır; taşıyıcıyla bağlantıları aradaki ısı kesiciden ve onu delip geçen vidalardan olur. Çerçevenin ısı geçirgenliğini (Uf) büyük ölçüde bu ısı kesicinin derinliği ve malzemesi belirler: sistem föylerinde kapaklı giydirme cephelerin Uf değeri profil kombinasyonuna göre yaklaşık 0,6 W/m²K'den 1,5 W/m²K'nin üstüne kadar uzanır. Aynı 50 mm'lik dış çizgiyi veren iki teklif bu yüzden çok farklı Uf taşıyabilir; şartnamede kapaklı ya da silikon fark etmeksizin sayı istenmelidir.

Adana gibi soğutma yükünün ağır bastığı bir iklimde cephenin enerji davranışını çoğu zaman çerçeveden çok cam belirler. Cephenin büyük kısmı cam olduğu için camın güneş enerjisi geçirgenliği (g değeri) ile ışık geçirgenliği arasındaki denge, iki sistemin çerçeve farkından daha büyük etki yapar.

Yarı kapaklı cephede kapağın yönü bir mimari karardır. Düşey kapak binayı yükseltir, yatay kapak katları okutur. Kadirli Belediye Binası'nın zemin katındaki cam cephede dışarıdan yalnız düşey kapaklar görünür; yatayda kapak olmadığı için cephe yüksek ve sakin okunur.

Silikon cephede yüzey kesintisiz olduğu için camın düzlüğü de görünür hâle gelir. Temperli ve ısıl güçlendirilmiş camlar fırında merdaneler üzerinde ilerlerken hafif bir dalga alır; yansıtıcı camda bu dalga, yansıyan binayı eğip büker. Cam üreticisinden dalganın tüm camlarda aynı yönde olmasını istemek, bitişik camlardaki yansımaları birbirine bağlar. Kapaklı cephede kapak çizgileri bu farkı böler, silikon cephede saklayacak çizgi yoktur.

Remzi Durak İş Merkezi'nde köşe iki yönden silikon cepheyle cama dönüyor; köşede profil görünmediği için kütle tek parça bir cam gibi okunuyor. Adana Ticaret Odası'nda ise giydirme cephenin çizgileri bakır tonlu kompozit çerçeveyle aynı ritmi tutuyor.