Kompozit panel mi, kompakt laminat mı?

Alüminyum kompozit panel iki ince alüminyum levhanın arasına bir çekirdek yerleştirilerek üretilir; cephede yaygın kalınlık 4 mm'dir ve yüzey levhaları 0,5 mm'dir. Kompakt laminat ise reçine emdirilmiş kâğıt katmanlarının yüksek basınç ve ısı altında preslenmesiyle oluşan masif bir levhadır; cephede çoğunlukla 6 ile 13 mm arasında kullanılır ve yüzeyi güneşe dayanıklı dış cephe sınıfında üretilir.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 27. maddesi dış cepheyi iki eşikle sınırlar. Bina yüksekliği 28,50 metreyi geçen binalarda dış cephe zor yanıcı, diğerlerinde en az zor alevlenici malzemeden olmalıdır. Yönetmeliğin Ek-2/Ç tablosuna göre zor yanıcı, TS EN 13501-1'deki A2-s1,d0 sınıfıdır; zor alevlenici ise B ve C sınıflarını ve duman ya da damlama alt sınıfı s1,d0'dan kötü olan A2 sınıflarını kapsar.

Az bilinen kısım aynı maddenin üçüncü fıkrasında: derzleri açık ya da havalandırmalı giydirme cephe sistemli binalarda kullanılan cephe ve yalıtım malzemeleri en az zor yanıcı olmalıdır. Bu fıkra bina yüksekliğine bakmaz. Kompozit panel kaset de kompakt laminat da çoğunlukla arkasında hava boşluğu bırakılan havalandırmalı bir cephe olarak uygulanır; dört katlı bir binada bile panelin ve arkasındaki ısı yalıtımının sınıfı bu yüzden ilk sorudur.

Üretici beyanlarına göre FR (alev geciktirici) çekirdekli kompozit panel B-s1,d0, A2 çekirdekli panel A2-s1,d0 sınıfındadır. PE çekirdek polietilendir ve yanıcıdır; 2017'de Londra'daki Grenfell Kulesi yangınında resmî soruşturma, alevin cephede hızla yayılmasının ana nedeninin polietilen çekirdekli kompozit panel kaplama olduğunu tespit etti. Bir üreticinin Avrupa Teknik Değerlendirmesine göre kompakt laminatın standart dış cephe türü (EDS) D-s2,d0, alev geciktirici türü (EDF) 8 mm ve üstünde B-s1,d0, 6 mm'de B-s2,d0 sınıfındadır; başka bir üretici alev geciktirici türü için B-s2,d0 beyan ediyor. İncelediğimiz belgelerin hiçbirinde A2 sınıfı kompakt laminat yok.

Yönetmelik lafzıyla okunduğunda tablo şöyle: 28,50 metreyi geçen her binada ve yüksekliği ne olursa olsun havalandırmalı bir cephede bu iki malzeme grubundan yalnız A2 çekirdekli kompozit panel, arkasında da hiç yanmaz (A1) ya da A2-s1,d0 sınıfı ısı yalıtımı (örneğin taş yünü) şartı karşılar; FR panel, kompakt laminat, EPS ve XPS karşılamaz. Havalandırmalı bir kaplamanın yönetmelikteki giydirme cephe tanımına girip girmediği yoruma açık olduğundan, malzeme seçilmeden önce itfaiyenin ve ruhsat idaresinin görüşü alınmalıdır.

Alüminyum her derece sıcaklık farkında metre başına 0,024 mm uzar. Bir üreticinin işleme kılavuzuna göre siyah bir panel 40 °C havada 70 °C'ye kadar ısınır; 20 °C'de monte edilmiş 3 metrelik bir panel bu 50 derecelik farkla yaklaşık 3,6 mm uzar. Panel bu yüzden taşıyıcıya sabit ve kayar noktalarla bağlanır, delikleri beklenen harekete göre büyük açılır; her yerinden sıkı bağlanan panel uzayamaz ve yüzey dalgalanır.

Kompakt laminat da sıcaklıkla boy değiştirir (bir üreticiye göre alüminyumun yaklaşık dörtte üçü kadar), ama asıl farkı nemle de oynamasıdır. Dış cephe levhalarında boyutsal kararlılık için izin verilen en büyük değişim boyuna yüzde 0,30, enine yüzde 0,60; bir üreticinin tipik değerleri bunun yaklaşık dörtte biri (yüzde 0,08 ve 0,16). Deney koşullarında 3 metrelik bir levhada bu, boyuna 2,4 ile 9 mm arasında bir hareket demek. Üstelik alüminyum alt konstrüksiyon sıcaklıkla, levha ayrıca nemle boy değiştirir ve iki hareket ters yönde olabilir.

Bu yüzden her levha yalnız bir sabit noktadan, diğer bütün noktalardan kayarak bağlanır. Aynı üreticinin montaj kılavuzunda sabit nokta deliği 5,1 mm, kayar nokta deliği 8,5 mm; 3 metre ve üstü levhalarda 10 mm. Kural, sabit noktadan uzaklaşan her metre için perçin gövdesine 2 mm pay eklemek. Perçin başı ile levha arasında 0,3 mm boşluk bırakılır, derz en az 8 mm, kenar mesafesi 20 ile 80 mm arasıdır. Perçin levhayı sıkıştırırsa kayar nokta görevini yapamaz.

Kompozit panelin arka yüzüne açılan bir kanal, ön yüzü kesmeden levhayı bükmeye izin verir. Köşe bu yüzden tek parça döner, saçak ve çerçeve gibi üç boyutlu detaylar da birleşimsiz kurulur. Lucca Home'un köşeyi saran kırık hatlı saçağı ve Ziyapaşa Plaza'nın kademeli pencere çerçeveleri bu özelliğe dayanır.

Kompakt laminat kıvrılmaz. Köşede iki levha bir alüminyum köşe profiliyle ya da gönye kesimle birleşir ve levhanın kesilen kenarı görünür kalır; kenar, yüzey deseninden farklı olarak çekirdeğin kendi rengindedir. Ahşap desenli bir cephede köşe detayını baştan çizmek, görünüşün kendisini çizmek demektir.

Metalik ve sedefli boyalı kompozit panellerde ışığı yansıtan pigmentler boya yönünde dizilir. Panelin koruyucu folyosundaki ok işaretleri bu yönü gösterir; bir panel ters takılırsa yanındakinden açık ya da koyu görünür ve fark çoğu zaman cephe bitip iskele inince görülür.

Koruyucu folyo montajdan sonra mümkün olan en kısa sürede sökülmelidir. Bir üretici folyonun normal hava koşullarında altı aya kadar dış ortama dayandığını belirtir, ama güneş ve sıcaklık değişimi folyoyu yüzeye yapıştırır; iskele söküldükten sonra yükseğe kalan folyoyu çıkarmak ayrı bir iş olur. Folyo 10 °C'nin altında sökülmez; üzerine kalemle not yazılması ya da bant yapıştırılması da boyada iz bırakabilir.

Büyük ve düz kompozit panellerde yüzeyde hafif dalgalanma görülebilir (İngilizcede oil canning); özellikle parlak renkte ve yan ışıkta belirginleşir. Panel genişliğini sınırlamak, arkasına takviye profilleri eklemek ve bağlantıları sıkıştırmadan kayar bırakmak bunu azaltır. Remzi Durak İş Merkezi'nin antrasit çerçeveleri ve Adana Ticaret Odası'nın ana bloğundaki bakır tonlu lameller gibi dar ve uzun kompozit parçalar, geniş düz yüzey riskini baştan azaltan bir tasarım kararıdır.

Kompozit panelin yüzeyi 0,5 mm alüminyumdur; bir forklift çarpması onu ezer ve ezik düzelmez. Kaset sistemde tek panel askısından çıkarılıp değiştirilebilir, ama yeni panelin rengi, özellikle metalik boyalarda, yıllarca güneş görmüş komşularından farklı durabilir. Bu yüzden siparişte her renkten birkaç yedek panel ayırmak akıllıcadır.

Kompakt laminat masif olduğu için aynı darbeyi çoğu zaman ezilmeden karşılar. Perçinle bağlanan levha, perçinleri matkapla sökülerek değiştirilir; levhanın arkasındaki gizli bağlantılarda değişim daha uzun sürer. Yangın şartının izin verdiği binalarda (standart EDS levha 28,50 metrenin altında bile zor alevlenici şartını karşılamaz) insanların, araçların ve bisikletlerin dokunduğu ilk katta kompakt laminat, üst katlarda kompozit panel kullanmak iki malzemenin güçlü yanını aynı cephede birleştirir.